November conference 2008: de grote trek: Minister Annemie Turtelboom. “De fetisj van de migratiestop laten we best vallen”

Op 20, 21 en 22 november 2008 vond in Avignon de jaarlijkse HR Square November Conference plaats. Onder de titel ‘De Grote Trek’ werd het werken over de grenzen heen vanuit diverse perspectieven belicht. Minister Annemie Turtelboom overtuigde er met een pleidooi voor gecontroleerde economische migratie. Met stevige uittreksels uit haar betoog openen we dit verslag over de fel gewaardeerde driedaagse.
Tekst Daan Nelen

Essentie
■ Staar u niet blind op de crisis, op lange termijn is economische migratie een noodzaak.
■ Economische migratie kan niet de enige strategie zijn om de demografische uitdagingen aan te gaan.
■ Economische migratie is geen bedreiging, maar draagt bij tot onze welvaart.
■ Alleen illegaliteit brengt onmenselijkheid en oneerlijke concurrentie voort.

Wellicht komen er in 2009 zo’n 50.000 werklozen bij. “We gaan dus een periode tegemoet waarin het draagvlak voor economische migratie klein zal zijn”, beseft Annemie Turtelboom (Open VLD). Maar de federaal minister van Migratie- en Asielbeleid zet de waan van de dag aan de kant. “Staar u niet blind op 2009, op lange termijn is economische migratie een noodzaak.”
Prompt verwijst ze naar de 70.000 vacatures die afgelopen zomer nog open stonden. Lokaal is de toestand soms hallucinant: toen waren er in de regio Kortrijk 3,2 openstaande vacatures per werkzoekende en in de regio Roeselare 2,5. Ook de lijst van knelpuntberoepen verandert niet echt. “Al twintig jaar willen we meer investeren in vorming en opleiding om personen naar die jobs toe te leiden, maar blijkbaar loont dat niet.”
En dan is er de demografische evolutie. Enkele cijfers:
 In 2008 staan er tegenover één gepensioneerde nog twee werknemers. In 2050 staat tegenover één gepensioneerde nog slechts één werknemer.
 De actieve bevolking tussen 20 en 60 jaar daalt tegen 2020 met 139.000 eenheden.
 De pensioenen maken in 2008 bijna 9 procent uit van het bruto binnenlands product. In 2050 is dat 13,4 procent.

Gevecht om de hersenen

Onze economie moet dus optimaal functioneren. Daarom pleit Turtelboom er ook voor om iets te doen aan de hoge loonkosten. Anders maken we geen kans in de concurrentiestrijd rond investeringen. Maar ook het aantrekken van werknemers is een concurrentiestrijd: “Het land dat het meest heldere en soepele systeem heeft voor economische migratie, zal het meeste en het beste talent aantrekken. Laat ons dus niet verkrampt omgaan met economische migratie, laat ons verstandig zijn en de ‘battle of the brains’ winnen.”
De minister herinnert hierbij aan het ontstaan van de Europese ‘blue cards’, een werkvergunning voor hoogopgeleide migranten van buiten de EU. “Europa is niet aantrekkelijk genoeg voor deze groep”, weet Turtelboom. “Hoogopgeleide werknemers emigreren omwille van de heldere ‘green card’-regeling naar de VS. Kennismigranten die van het ene naar het andere EU-land willen reizen, krijgen te maken met verschillende nationale regels. De ‘blue cards’ moeten het hen makkelijker maken. Maar daar houdt het niet op, we moeten chauvinistisch zijn. Het is niet de bedoeling dat de knappe koppen in Europa komen werken, maar wel in België.”

‘Eigen werklozen’

“Economische migratie is geen wondermiddel”, relativeert Turtelboom. “Een OESO-studie toont aan dat heel wat economische migranten niet terugkeren naar hun land van herkomst en hier ouder worden. In die zin lost economische migratie de kosten van de vergrijzing dus niet op.”
Bovendien kan economische migratie nooit een alleenstaande strategie zijn om de economische en demografische uitdagingen aan te gaan. Tegelijk werken op verschillende vlakken is het devies. Turtelboom meent dat economische migratie complementair is met:

 Investeer meer in innovatie, performantie en efficiënt produceren.
 Verhoog de activiteitsgraad. België heeft een werkgelegenheidsgraad van 64 procent, in Nederland is dat 75 procent. De situatie is ronduit slecht, zeker bij kansengroepen.
 Optimaliseer de arbeidsmarkt: activering van werklozen, aan het werk houden van ouderen, jobs behouden ondanks de crisis.

Turtelboom vergeet ‘de eigen werklozen’ dus niet. “Er zijn een aantal jobs die kunnen ingevuld worden door het potentieel van werknemers in ons land”, geeft de minister toe. “Maar voor andere jobs vindt men op onze arbeidsmarkt niet de juiste profielen.”
Gelukkig heeft ons land garanties ingebouwd om dat eerste deel jobs te beschermen. “Om oneerlijke concurrentie en de uitsluiting van werklozen te verhinderen, moeten economische migranten altijd tegen dezelfde loon- en arbeidsvoorwaarden werken als autochtone werknemers”, stelt de minister. “De stevigste garantie daarvoor is dat we in België het minimumloon kennen. Een economische migrant levert, wanneer alles conform de wet gebeurt, dan ook geen spectaculaire daling van de loonkosten op. Soms gaat het om een verschil van vijf procent, maar daartegenover staan extra inspanningen op het vlak van veiligheid, taal en integratie in het bedrijf.”

Geen gesloten grenzen

Minister Turtelboom pleit voor realiteitszin: “Wie gelooft er nog in het nut van gesloten grenzen? Sinds 1974 is er een migratiestop. Maar van de 10 miljoen Belgen is vandaag 1,6 miljoen geboren in het buitenland. De fetisj van de migratiestop laten we best vallen.”
Daarnaast is economische migratie niet nieuw. “Het is een realiteit. Geen bedreiging, maar een evidentie. Het grootste deel van de migratiestroom, 90 tot 95 procent, is al economisch van aard. De migranten die nu naar ons land komen zijn jong, actief en afkomstig uit een stedelijk milieu. Dat is niet onlogisch als je de situatie in de landen van herkomst bekijkt. Neem Marokko. Daar studeren jaarlijks 400.000 jongeren af, maar er is slechts werk voor 240.000.”
Bovendien draagt die economische migratie bij tot onze welvaart. Een macro-economische berekening leert dat een migrantenpaar, dat hier werkt (met een brutoloon van 2500 euro) en een gezin met twee kinderen onderhoudt, 45.000 euro opbrengt voor de overheid. De kosten voor de overheid aan gezondheidszorg en andere voorzieningen (zoals onderwijs en kindergeld) bedraagt 22.000 euro. De netto-opbrengst voor de overheid is dus 23.000 euro.
Economische migratie heeft ook een positief effect (+ 0,24 procentpunt) op de werkgelegenheidsgraad én een negatief effect (- 0,15 procentpunt) op de werkloosheid. Economische migratie doet bedrijven dus groeien, sterkt de economie en zorgt zo voor bijkomende jobs.

In de illegaliteit

“We staan niet voor de keuze pro of contra economische migratie. We moeten enkel kiezen of we haar de illegaliteit induwen of niet”, stipt Turtelboom aan. “De illegaliteit moeten we absoluut vermijden: we mogen migranten niet rechteloos overleveren aan de keiharde wetten van het kapitalisme, van de Far West. Dat is niet alleen onmenselijk, het is ook oneerlijke concurrentie.”
Migratie moet dus zo veel mogelijk gecontroleerd worden. Turtelboom wil daarom een heldere en soepele wetgeving die iets verder gaat dan de huidige. “Voor een aantal beroepen zou ik graag nog uitzonderingen creëren, zodat men geen arbeidskaart meer nodig heeft. Dat is nu al zo voor hooggeschoolden en leidinggevenden, maar in bepaalde sectoren is de nood aan arbeidskrachten echt acuut. Het gaat dan evengoed om ‘gewone jobs’ waarvoor geen hoge diploma’s vereist zijn, bijvoorbeeld in de bouw.”

Vlugger visum

“In de ‘battle of the brains’ kunnen we het ons ook niet permitteren dat er drie maanden liggen tussen aanvraag en uitreiking van een visum”, merkt Turtelboom op. “Daarom hebben we de Dienst voor Economische Migratie opgericht. Wordt er nu een twijfelachtige aanvraag vanuit een ambassade of consulaat in het buitenland doorgespeeld, dan garanderen we uitsluitsel te geven binnen vijf dagen. De gewesten reiken binnen twee tot drie weken arbeidskaarten uit, de ambassades geven meestal binnen de 48 uur antwoord, en bij twijfel neemt de Belgische administratie vijf dagen de tijd om te oordelen. Alle overheden samen, worden de dossiers afgehandeld binnen een maand na de aanvraag. We zijn bij de snelste van Europa.” ■

Discussie met vakbond

“Het gebeurt niet vaak dat wij het eens zijn met een minister – en zeker niet met een liberale minister – maar in dit dossier kunnen we voor 90 procent akkoord gaan met wat u hier voorstelt.” Dat zei federaal secretaris van het ABVV Eddy Van Lancker tegen minister Annemie Turtelboom op de November Conference.
De vakbondsman brak een lans voor de correcte inschakeling van arbeidsmigranten, pleitte voor een sluitende administratieve en controleregeling, en sprak zijn ongenoegen uit over het uitblijven van de veelbesproken rondzendbrief over de regularisatie van ‘illegale migranten’. Voorts mogen we economische migranten niet als uitsluitend tijdelijke werkkrachten behandelen, maar moeten we hen de kans geven zich hier permanent te vestigen en te werken.
Turtelboom verklaarde waarom de rondzendbrief uitblijft: “Hoe ver ga je in het afleveren van een verblijfsvergunning aan mensen die geen kans maken in onze samenleving? Ik wil immigranten niet zomaar papieren geven, maar hen wel een toekomst bieden. Daarom pleit ik ervoor eerst de personen te regulariseren die al een periode legaal in ons land verblijven en uitzicht hebben op werk. Dat biedt de beste kans op integratie.”
Ook het uitblijven van een regeling rond de hoofdelijke aansprakelijkheid van werkgevers (dé reden waarom onze arbeidsmarkt niet vervroegd wordt opengesteld voor de nieuwe EU-lidstaten) was een discussiepunt. Turtelboom: “Het is geen sinecure een regeling te vinden die de bonafide en malafide bedrijven onderscheidt én geen administratieve overlast oplevert. Er komt alvast een Europese richtlijn die werkgevers hoofdelijke aansprakelijk stelt wanneer ze met illegalen werken. Dit kan de discussie over een algemene hoofdelijke aansprakelijkheid nieuw leven inblazen.”
Van Lancker repliceerde: “Een eventuele extra administratieve last weegt niet op tegen het humaan kunnen tewerkstellen van arbeidsmigranten en de mogelijkheid om werkgevers te bestraffen die zich niet aan de regels houden.”

Tags

WAT U EROVER DENKT...